Voedselverspilling: een uitdaging voor het wereldwijde voedselsysteem

Voedselverspilling is een thema dat we bij Lineage hoog op de agenda proberen te houden. Ons bedrijf put kracht uit onze missie om de wereldwijde voedselketen te transformeren, zodat verspilling wordt tegengegaan en de wereldbevolking van voedsel wordt voorzien. We nemen die opdracht serieus. De aanpak van voedselverspilling heeft geleid tot belangrijke initiatieven, zoals het Customer Product Donation Program Foundation for GoodLineage Foundation for Good, dat veilig en voedzaam overtollig voedsel wegleidt van stortplaatsen en naar gemeenschappen in nood brengt. Het inspireert ons zelfs om samen te werken met organisaties zoals Economist Impact om de rol van de infrastructuur van de voedselketen bij het ondersteunen van inclusieve en duurzame voedselsystemen onder de aandacht te brengen.

Dat gezegd hebbende, blijft voedselverspilling een complex probleem met vele oorzaken en zonder eenvoudige oplossingen.

In deze tweedelige blogserie gaan we dieper in op het probleem van voedselverspilling en de gevolgen die voedselverspilling heeft voor het voedselsysteem, de samenleving en het milieu. In deel twee laten we zien hoe Lineage, non-profitpartners en anderen zich inzetten om voedselverspilling terug te dringen, en onderzoeken we welke innovaties er in de toekomst mogelijk zijn.

Hoe voedselverspilling bijdraagt aan wereldwijde honger en voedselonzekerheid

De Milieubeschermingsagentschap van de Verenigde Staten definieert voedselverspilling als voedsel dat uiteindelijk niet door mensen wordt geconsumeerd en wordt weggegooid of gerecycled. Hieronder vallen onder meer voedsel dat wordt opgediend maar niet wordt opgegeten, bedorven voedsel en de oneetbare delen van voedsel, zoals schillen en korsten. In de Verenigde Staten wordt de voedselverspilling geschat op tussen de 30 en 40 procent van de voedselketen. Hoewel dat een duizelingwekkend aantal is, zijn wij van mening dat het ook een enorme kans biedt. Door een proactieve, doelgerichte aanpak van het voedselsysteem en de betrokken partijen hebben we daadwerkelijk de mogelijkheid om een verschil te maken door in het hele proces mogelijkheden te creëren om voedsel te redden, om te leiden of een nieuwe bestemming te geven.

Voedselonzekerheid komt op grote schaal voor. Uit onderzoek van de Economic Research Service van het Amerikaanse Ministerie van Landbouw blijkt dat 13,5 procent (18 miljoen) van de Amerikaanse huishoudens op enig moment in 2023 te maken had met voedselonzekerheid. Volgens de editie van 2024 van het rapport „State of Food Security and Nutrition in the World“ hebben in 2023 mogelijk tussen de 713 en 757 miljoen mensen honger geleden – één op de elf mensen wereldwijd en één op de vijf in Afrika. Naast honger benadrukt het rapport ook dat 2,8 miljard mensen zich in 2022 geen gezond dieet konden veroorloven.  

Ondanks deze duizelingwekkende cijfers is het belangrijk om te beseffen dat het probleem niet bij de voedselproductie ligt. Wereldwijd produceren voedselproducenten inmiddels voldoende calorierijke voeding om 10 miljard mensen te voeden – dat is het aantal mensen dat momenteel leeft, plus de mensen die naar verwachting in 2050 op aarde zullen zijn.  

Als een van ’s werelds grootste aanbieders van temperatuurgecontroleerde opslag en geïntegreerde oplossingen beschouwen wij bij Lineage voedselverspilling onder meer als een probleem in de toeleveringsketen, dat het gevolg is van inefficiënties in onze huidige voedselketens en van talrijke belemmeringen om voedsel bij de mensen te krijgen waar zij wonen. Hoewel de landbouwpraktijken wellicht blijven verbeteren, zijn wij van mening dat het van cruciaal belang is dat koelketenbedrijven, voedselproducenten en partners uit de publieke en private sector samenwerken om de wereldwijde voedselvoorzieningsketens te herzien, zodat voedselverspilling wordt aangepakt en een duurzamer voedselsysteem tot stand komt.

Voedselverspilling komt overal voor in het traject van boer tot bord

Als consumenten kennen de meesten van ons wel het gevoel wanneer we achterin de koelkast een trieste, verwelkte zak spinazie aantreffen. Of het nu komt doordat de spinazie vergeten was, de maaltijdplannen zijn gewijzigd of het product bedorven was voordat het geconsumeerd kon worden: het resultaat is hetzelfde. Voedselverspilling komt nu eenmaal voor.

Volgens het rapport over voedselverspilling uit 2019 produceren huishoudens jaarlijks ongeveer 338 pond aan voedselafval per huishouden. Maar voedselverlies of -verspilling kan in elke fase van de voedselketen plaatsvinden – vanaf de plek waar ons voedsel wordt verbouwd en geoogst tot aan de detailhandel of restaurants en uiteindelijk op je bord.    

Voedselverspilling op productieniveau heeft vele oorzaken

Het voldoen aan de vraag van de consument naar verse of diepgevroren bederfelijke levensmiddelen en tegelijkertijd verlies of verspilling tegengaan, vormt een uitdaging voor telers, die daarbij kunnen worden belemmerd door diverse factoren waarop zij geen invloed hebben.

Neem bijvoorbeeld een verse oogst. Hoewel het de bedoeling van een teler kan zijn om zijn volledige oogst vers op de markt te brengen, kunnen factoren zoals het weer, de beschikbaarheid en kosten van arbeidskrachten of ongedierte van invloed zijn op de kwaliteit van de oogst of op de mogelijkheid om deze op het hoogtepunt van de rijpheid te oogsten om aan die markt en die premie te voldoen. Bovendien kan een kort oogstvenster de verkoopperiode voor lokale, regionale of zelfs internationale afnemers beperken. Er kunnen extra verliezen optreden doordat een deel van de oogst als onvolmaakt of onverkoopbaar wordt aangemerkt. Gezien deze beperkingen is het moeilijk om ten minste een deel van het productverlies te voorkomen. Zonder alternatieven en noodoplossingen in de toeleveringsketen, waaronder betere mogelijkheden voor onmiddellijke opslag en secundaire markten, is de kans veel groter dat onvolmaakte of overtollige producten worden verspild of weggegooid in plaats van dat ze mensen te eten geven.

Klimaatverandering betekent ook dat boeren te maken hebben met een steeds onvoorspelbaarder wordende natuur. Een veelgebruikte oplossing is om zoveel mogelijk producten te verbouwen als verzekering tegen onvoorziene verliezen. Bovendien spelen boeren, net als iedereen in het bedrijfsleven, in op de marktvraag van consumenten, die snel kan veranderen. Deze prikkels tot overproductie kunnen leiden tot onbedoelde voedselverspilling wanneer de oogstkosten niet worden gecompenseerd door de potentiële winst uit de verkoop.

Tijdens het transport kan voedselverlies optreden, vooral wanneer de infrastructuur ontoereikend is

Zodra voedsel is geoogst, begint het aan zijn (vaak lange) reis door de voedselvoorzieningsketen of koelketen. Bederfelijke levensmiddelen worden soms in vrachtwagens, treinwagons of containers met temperatuurregeling geladen om ze tijdens het transport koel te houden. De beschikbaarheid van gekoelde transportmogelijkheden kan echter sterk variëren. Op plaatsen waar de infrastructuur ontoereikend of zelfs afwezig is, betekent dit dat er tal van mogelijkheden zijn dat voedsel tijdens het transport verloren gaat of bederft.

De Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties schat dat 14% van het wereldwijde voedsel verloren gaat tijdens het transport tussen de oogst en de detailhandel, waarbij gebrekkige infrastructuur een belangrijke oorzaak is. Een onderzoek uit 2024 van de Universiteit van Michigan schat dat gebrekkige of verouderde koelketeninfrastructuur verantwoordelijk is voor maar liefst 620 miljoen metrische ton aan voedselverlies.

Het belang van de infrastructuur voor de landbouw- en voedselvoorzieningsketen wordt verder geïllustreerd in onderzoek dat is gepubliceerd door Economist Impact. Daarin wordt onderzocht hoe hoogwaardige infrastructuur de toegang tot markten kan verbeteren, de levering van voedsel kan vergemakkelijken om voedselverspilling tegen te gaan en gezondere voedingspatronen mogelijk kan maken.

Voedselverspilling bij fabrikanten en verwerkers

Voor sommige voedingsmiddelen, zoals aardbeien die vers worden geoogst maar bestemd zijn als ingrediënt voor gebak of andere verpakte producten, is een voedselverwerkingsbedrijf de eerste halte op hun reis. Op dit niveau in de toeleveringsketen kan voedselverspilling ontstaan als gevolg van normale productieprocessen, zoals het bijsnijden of schillen van producten en het omschakelen tussen verschillende productielijnen. Deze oneetbare delen kunnen op stortplaatsen terechtkomen, tenzij de fabrikant een oplossing heeft om organisch afval een andere bestemming te geven of te hergebruiken.

Bovendien kunnen etiketteringspraktijken verderop in de toeleveringsketen tot voedselverspilling leiden. In de VS bijvoorbeeld stellen de Food and Drug Administration en het Ministerie van Landbouw momenteel geen gestandaardiseerde datumvermelding op voedselverpakkingen verplicht, en sommige fabrikanten gebruiken mogelijk vage termen – zoals „best before”, „sell by” of „use by” – die onbedoeld kunnen bijdragen aan voedselverspilling wanneer voorzichtige consumenten perfect eetbaar voedsel weggooien op basis van hun interpretatie van deze etiketten.  

Oorzaken van voedselverspilling bij restaurants en detailhandelaren 

Detailhandelaren en restaurants hebben te maken met een aantal van dezelfde problemen als fabrikanten en verwerkers. Bij de bereiding van kant-en-klare maaltijden en losse gerechten kunnen etensresten zich opstapelen en bij het afval terechtkomen. Ook onverkochte levensmiddelen lopen het risico op een triest einde wanneer er geen alternatieve kanalen, zoals voedseldonatieprogramma’s, beschikbaar zijn.

Fouten bij de verwerking kunnen er ook toe leiden dat voedsel beschadigd raakt en ongeschikt wordt geacht voor verkoop. Zelfs de portiegrootte kan bijdragen aan voedselverspilling als consumenten de restjes niet mee naar huis nemen of ze wel meenemen, maar niet opeten.

Andere, minder voorspelbare oorzaken van voedselverspilling

Bovendien kan er voedsel verloren gaan wanneer zich onverwachte situaties voordoen. Door storingen in apparatuur of stroomuitval kunnen koelsystemen uitvallen. Groenten en fruit die na levering langere tijd buiten blijven staan, kunnen beschadigd raken door blootstelling aan hitte, weersinvloeden of ongedierte. Eén kleine fout kan een hele zending tenietdoen, zelfs als de rest van de keten naar behoren functioneert.

Ook de wereldwijde voedselvoorzieningsketens zijn onderhevig aan onvoorspelbare druk, en een verstoring bij één enkele producent of in één regio kan gevolgen hebben voor de hele keten – een les die de wereld tijdens de COVID-19-pandemie opnieuw onder ogen moest zien.

Bovendien vormt overheidsbeleid soms een belemmering voor de distributie van voedsel. „Zelfs landen met relatief normale handelsbetrekkingen – dat wil zeggen zonder oorlogstoestand of sancties – hanteren vaak verschillende normen met betrekking tot wat als ‘veilig’ voedsel wordt beschouwd, waardoor ze beperkt zijn in wat ze kunnen verhandelen,” aldus dr. Stephen Neel, vicepresident Global Food Optimization bij Lineage. Volgens de Food Safety and Inspection Service (FSIS) van het Amerikaanse ministerie van Landbouw (USDA) moeten landen die „vlees, gevogelte of eiproducten naar de Verenigde Staten willen exporteren, aantonen dat zij beschikken over een wettelijk voorschreven inspectiesysteem voor voedselveiligheid dat gelijkwaardig is aan dat van de FSIS.“

De maatschappelijke en ecologische gevolgen van voedselverspilling zijn te groot om te negeren

ReFED – een non-profit onderzoeksgroep die zich inzet voor het terugdringen van voedselverspilling in Amerika – schat dat er in de VS jaarlijks 63 miljoen ton voedsel op de vuilstort terechtkomt, wordt verbrand of op het veld wegrot. Bovendien schat de Voedsel- en Landbouworganisatie van de VN dat voedselverlies en -verspilling jaarlijks meer dan een miljard ton voedsel en 940 miljard dollar bedragen.

Deze verspilling is een belangrijke factor in de wereldwijde honger en vormt tevens een milieuprobleem. Voedselafval dat op stortplaatsen of op landbouwgrond verteert, draagt in belangrijke mate bij aan de uitstoot van broeikasgassen. Volgens het Amerikaanse Environmental Protection Agency (EPA) is voedselverspilling verantwoordelijk voor een uitstoot die jaarlijks overeenkomt met 55 miljoen ton kooldioxide. Het methaan dat vrijkomt bij de afbraak van voedsel op stortplaatsen is een nog krachtiger broeikasgas, voegt het Amerikaanse ministerie van Landbouw (USDA) hieraan toe.

Bovendien leidt voedselverspilling tot verspilling van andere hulpbronnen en negatieve gevolgen voor het milieu. Volgens het rapport *Food Foolish: The Hidden Connection Between Food Waste, Hunger and Climate Change* is de hoeveelheid water die wereldwijd jaarlijks nodig is om weggegooid voedsel te verbouwen, groter dan het verbruik van welk land ter wereld dan ook. Die verspilling wordt nog verergerd door alle extra middelen die nodig zijn voor de productie: kunstmest, zaden, fossiele brandstoffen en arbeidskrachten.

Naast de milieukosten draagt voedselverspilling bij aan de wereldwijde voedselonzekerheid. Uiteindelijk ontstaat voedselonzekerheid wanneer er op het juiste moment en op de juiste plaats onvoldoende voedsel beschikbaar is om de mensen die daar wonen te onderhouden.

De Wereldgezondheidsorganisatie definieert voedselzekerheid als „de situatie waarin alle mensen fysieke, sociale en economische toegang hebben tot voldoende, veilig en voedzaam voedsel dat voldoet aan hun voedingsbehoeften en voedselvoorkeuren.”  

Volgens de Integrated Food Security Phase Classification wordt een regio als getroffen door hongersnood beschouwd wanneer „ten minste 20 % van de bevolking is getroffen, waarbij ongeveer één op de drie kinderen acuut ondervoed is en er per dag twee mensen per 10.000 inwoners overlijden als gevolg van regelrechte uithongering of door de combinatie van ondervoeding en ziekte.”

Oorlog of natuurrampen kunnen overal tot voedselonzekerheid leiden, zelfs in landen die van oudsher stabiel zijn.

“Bovendien kunnen in landen als de VS sociaal-economische factoren zoals inkomensniveau, arbeidsstatus, ras, etniciteit of het hebben van een handicap bepalend zijn voor de vraag of een persoon of gezin voldoende voeding kan krijgen,” aldus Hannah Hoskins, uitvoerend directeur van de Lineage Foundation for Good. 

Het is ook belangrijk om op te merken dat er gebieden zijn waar de toegang tot betaalbaar, voedzaam voedsel beperkt is of helemaal ontbreekt; dit is vaak te wijten aan een gebrek aan investeringen door de publieke of particuliere sector en treft vooral gemeenschappen met hogere armoedecijfers – zowel in steden als op het platteland.

Een beter voedselsysteem is mogelijk

Gezien de omvang van het probleem en de gevolgen ervan zou het nemen van maatregelen om voedselverspilling tegen te gaan in het hele voedselsysteem een vanzelfsprekendheid moeten zijn.

Daarom zet Lineage zich in om onze voedselvoorzieningsketen opnieuw vorm te geven en verspilling tegen te gaan. De medeoprichters van ons bedrijf hebben zich zelfs vanaf het allereerste begin ten doel gesteld om de koelketen en de voedselvoorzieningsketen te transformeren.

Wij zijn van mening dat innovatie en verbeterde toeleveringsketens onmisbaar zijn om dit te bereiken; er is echter een gezamenlijke inspanning nodig van consumenten, bedrijven, non-profitorganisaties en de publieke sector om de onderliggende oorzaken van voedselverspilling aan te pakken.

In onze volgende blogpost bekijken we hoe bedrijven zoals Lineage datagestuurde inzichten en technologie inzetten om een veerkrachtigere en duurzamere voedselketen tot stand te brengen. Daarnaast belichten we non-profitorganisaties die zich inzetten om onze voedselketen te herzien. Tot slot verkennen we enkele andere nieuwe ideeën en innovatieve oplossingen die veelbelovend zijn in de strijd tegen voedselverspilling. Blijf ons volgen voor deel twee.

Opmerking: De auteurs van deze blog willen hun oprechte dank betuigen aan de vele vakspecialisten die aan deze blogserie hebben bijgedragen door hun kennis over de voedselketen, de oorzaken van voedselverspilling en het verband met voedselonzekerheid te delen. Ook willen we de vele auteurs van de rapporten en artikelen bedanken waarnaar in deze blog wordt verwezen; hun werk vormt een onschatbare bron van informatie.